Ροχαλητό στα παιδιά
Το ροχαλητό στα παιδιά αποτελεί ένδειξη αλλά όχι διάγνωση από μόνο του, είναι το ήπιο άκρο ενός φάσματος που στο άλλο του άκρο έχει την αποφρακτική άπνοια, και το ζητούμενο της εξέτασης είναι να δείξει πού πάνω σε αυτό το φάσμα βρίσκεται το παιδί σας. Η διαφορά δεν φαίνεται από τον θόρυβο, φαίνεται από το τι κάνει η αναπνοή ανάμεσα στα ροχαλητά.
Απλό ροχαλητό ή απόφραξη;
Το απλό ροχαλητό είναι θόρυβος χωρίς συνέπειες. Το παιδί κοιμάται συνεχόμενα, αναπνέει κανονικά, ξυπνά ξεκούραστο, δεν χρειάζεται τίποτα πέρα από μια εκτίμηση αν επιμένει.
Η αποφρακτική διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο είναι διαφορετικής βαρύτητας, εδώ ο αεραγωγός στενεύει τόσο ώστε η αναπνοή να δυσκολεύει πραγματικά. Αυτό που ξεχωρίζει τις δύο καταστάσεις δεν είναι πόσο δυνατά ροχαλίζει το παιδί, αλλά τα εξής:
- Παύσεις στην αναπνοή, μερικών δευτερολέπτων, που ακολουθούνται από βαθιά ανάσα ή τίναγμα
- Προσπάθεια που φαίνεται στο στήθος και στον λαιμό, σαν να τραβάει τον αέρα
- Ύπνος με το κεφάλι ρυγμένο πίσω, το στόμα ανοιχτό και τον λαιμό τεντωμένο
- Συνεχείς αφυπνίσεις, ανήσυχος ύπνος, έντονη εφίδρωση
- Νυχτερινή ενούρηση που επανεμφανίζεται αφού είχε σταματήσει
Ένα παιδί που ροχαλίζει μόνο όταν είναι κρυωμένο δεν ανήκει εδώ.
Ένα παιδί που ροχαλίζει σχεδόν κάθε βράδυ, ανεξάρτητα από ιώσεις, ανήκει.
Γιατί δεν φαίνεται ως νύστα;
Εδώ μπερδεύονται σχεδόν όλοι και είναι ο λόγος που η διάγνωση καθυστερεί χρόνια.
Στους ενήλικες η κακή νύχτα δίνει υπνηλία την επόμενη μέρα, στα παιδιά δίνει το αντίθετο. Το παιδί που δεν κοιμάται καλά γίνεται υπερκινητικό, εκνευρισμένο, δυσκολεύεται να καθίσει και να συγκεντρωθεί. Η εικόνα μοιάζει με διαταραχή προσοχής και συχνά αποδίδεται εκεί, ενώ η αιτία βρίσκεται στον αεραγωγό.
Στη συνέχεια εμφανίζονται και τα υπόλοιπα: πτώση της σχολικής επίδοσης, πρωινός πονοκέφαλος, δυσκολία στο ξύπνημα. Η παρατεταμένη αναπνοή από το στόμα συνδέεται επίσης με αλλαγές στην ανάπτυξη της γνάθου, αν και τα δεδομένα εκεί είναι κυρίως παρατηρησιακά.
Το πρακτικό συμπέρασμα είναι απλό. Όταν ένα παιδί ροχαλίζει κάθε βράδυ και ταυτόχρονα δυσκολεύεται στο σχολείο, αυτά τα δύο αξίζει να εξεταστούν μαζί.
Σε τι μπορεί να οφείλεται;
Η συχνότερη αιτία στα παιδιά είναι οι μεγάλες αμυγδαλές και τα κρεατάκια, δεν είναι όμως η μόνη και γι' αυτό η εξέταση δεν σταματά εκεί.
- Μεγάλες αμυγδαλές και κρεατάκια, που στενεύουν τον αεραγωγό σε δύο διαφορετικά σημεία
- Χρόνια ρινική απόφραξη, από αλλεργική ρινίτιδα ή από σκολίωση του ρινικού διαφράγματος
- Παχυσαρκία, που προσθέτει βάρος στους ιστούς γύρω από τον αεραγωγό
- Κρανιοπροσωπικά χαρακτηριστικά, όπως μικρή ή οπισθοχωρημένη κάτω γνάθος και στενή άνω γνάθος
- Νευρομυϊκά νοσήματα και σύνδρομα, όπου ο μυϊκός τόνος του φάρυγγα είναι μειωμένος
Σε αρκετά παιδιά συνυπάρχουν δύο ή τρία από αυτά, και αυτό αλλάζει την αντιμετώπιση. Η αφαίρεση των αμυγδαλών σε παχύσαρκο παιδί με αρρύθμιστη αλλεργική ρινίτιδα δεν θα λύσει το πρόβλημα μόνη της.
Τι θα γίνει στο ραντεβού;
Το ιστορικό και το βίντεο
Ο ύπνος του παιδιού δεν γίνεται στο ιατρείο, οπότε η πληροφορία έρχεται από εσάς. Ένα βίντεο 20 με 30 δευτερολέπτων από τον ύπνο, όπου να ακούγεται η αναπνοή και να φαίνεται το στήθος, αξίζει περισσότερο από κάθε περιγραφή. Καταγράψτε επίσης πόσα βράδια την εβδομάδα συμβαίνει και αν αλλάζει με τη στάση του σώματος.
Η εξέταση
Ελέγχονται οι αμυγδαλές με απλή εξέταση του στόματος, τα κρεατάκια με κάτοπτρο ρινοφάρυγγα ή ενδοσκόπιο, και η μύτη για απόφραξη, οίδημα του βλεννογόνου ή σκολίωση του διαφράγματος. Αυτό που μετράει δεν είναι το απόλυτο μέγεθος, είναι πόσο χώρο αφήνει για τον αέρα.
Ο έλεγχος της ακοής
Γίνεται στην ίδια επίσκεψη, γιατί το ίδιο αίτιο που φράζει τη μύτη φράζει συχνά και τον αερισμό του αυτιού. Πολλά παιδιά που έρχονται για ροχαλητό φεύγουν με εύρημα υγρού πίσω από το τύμπανο που κανείς δεν το είχε υποψιαστεί.
Πότε χρειάζεται μελέτη ύπνου;
Δεν χρειάζεται στις περισσότερες περιπτώσεις. Οι οδηγίες την τοποθετούν σε δύο καταστάσεις.
Η πρώτη αφορά παιδιά όπου η εκτίμηση πρέπει να είναι αντικειμενική πριν από οποιαδήποτε επέμβαση: παιδιά κάτω των 2 ετών, και παιδιά με παχυσαρκία, σύνδρομο Down, κρανιοπροσωπικές ανωμαλίες, νευρομυϊκά νοσήματα, δρεπανοκυτταρική αναιμία ή βλεννοπολυσακχαριδώσεις.
Η δεύτερη αφορά κάθε παιδί όπου η ανάγκη για επέμβαση είναι αμφίβολη, ή όπου αυτό που δείχνει η εξέταση δεν συμφωνεί με αυτό που περιγράφετε εσείς. Όταν δηλαδή οι αμυγδαλές φαίνονται μικρές αλλά η νύχτα είναι δύσκολη, ή το αντίστροφο, η μελέτη ύπνου λύνει τη διαφωνία.
Θεραπεία
Όταν η αιτία είναι οι αμυγδαλές και τα κρεατάκια
Η αφαίρεσή τους είναι η βασική αντιμετώπιση και στα περισσότερα παιδιά βελτιώνει τον ύπνο σημαντικά. Η αποφρακτική διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο αποτελεί αυτοτελή ένδειξη και δεν χρειάζεται να συνυπάρχουν συχνές λοιμώξεις.
Όταν η αιτία είναι η μύτη
Η αλλεργική ρινίτιδα αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά και με μέτρα στο περιβάλλον, και σε αρκετά παιδιά αυτό αρκεί για να αλλάξει η νύχτα χωρίς καμία επέμβαση. Η σκολίωση του διαφράγματος αντιμετωπίζεται χειρουργικά, συνήθως όμως όχι στην παιδική ηλικία.
Όταν υπάρχουν και άλλοι παράγοντες
Στην παχυσαρκία η μείωση του βάρους βελτιώνει την εικόνα και συνεργάζεται με την υπόλοιπη αντιμετώπιση. Στα παιδιά με σύνδρομα ή νευρομυϊκά νοσήματα το σχέδιο γίνεται μαζί με τον παιδίατρο και, όπου χρειάζεται, με άλλες ειδικότητες.
Τι γίνεται μετά την επέμβαση;
Εδώ χρειάζεται μια ειλικρινής κουβέντα πριν, όχι μετά. Οι κατευθυντήριες οδηγίες ζητούν ρητά να ενημερώνονται οι γονείς ότι η αποφρακτική διαταραχή της αναπνοής μπορεί να παραμείνει ή να επανεμφανιστεί μετά την επέμβαση και να χρειαστεί περαιτέρω αντιμετώπιση. Είναι πιο πιθανό σε παιδιά με παχυσαρκία, με σύνδρομα ή με σοβαρή αρχική εικόνα.
Γι' αυτό ο επανέλεγχος δεν είναι τυπικός. Ξαναβλέπουμε πώς κοιμάται το παιδί μετά, και σε επιλεγμένες περιπτώσεις επαναλαμβάνεται η μελέτη ύπνου.
Συχνές ερωτήσεις
Όχι. Το ροχαλητό στη διάρκεια μιας ίωσης είναι αναμενόμενο και περνά μαζί της. Αυτό που αξίζει εκτίμηση είναι το ροχαλητό που υπάρχει σχεδόν κάθε βράδυ, ανεξάρτητα από κρυολογήματα.
Πιθανότατα, αλλά η συνεχόμενη διάρκεια δεν αποκλείει την απόφραξη. Τα παιδιά συχνά δεν ξυπνούν τελείως, έχουν όμως δεκάδες μικρές διακοπές που δεν τις θυμούνται. Γι' αυτό μετράνε οι παύσεις και η προσπάθεια, όχι το αν ξύπνησε.
Μπορεί, και είναι από τα πιο συχνά που παραβλέπονται. Στα παιδιά ο κακός ύπνος εκδηλώνεται ως υπερκινητικότητα και δυσκολία συγκέντρωσης, όχι ως νύστα. Αξίζει να αποκλειστεί πριν αποδοθεί αλλού.
Όχι για όλα τα παιδιά. Χρειάζεται στα παιδιά κάτω των 2 ετών και σε συγκεκριμένες ομάδες αυξημένου κινδύνου, καθώς και όταν η εξέταση δεν συμφωνεί με την εικόνα που περιγράφετε.
Στα περισσότερα παιδιά βελτιώνεται σημαντικά. Δεν είναι όμως εγγύηση: μπορεί να παραμείνει ή να επανεμφανιστεί, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχουν παχυσαρκία, αλλεργία ή σύνδρομα. Γι' αυτό υπάρχει επανέλεγχος.
Σε κάποια παιδιά το πλάγιο πλάγιασμα μειώνει τον θόρυβο, δεν αντιμετωπίζει όμως την αιτία. Δεν είναι λύση, είναι ανακούφιση, και δεν αντικαθιστά την εκτίμηση όταν υπάρχουν παύσεις.
Πότε δεν περιμένουμε;
Αμέσως
Παύσεις στην αναπνοή που τις βλέπετε
Όταν το παιδί σταματά να αναπνέει για λίγα δευτερόλεπτα και μετά παίρνει βαθιά ανάσα, η εκτίμηση γίνεται τώρα και όχι στον επόμενο ελεύθερο χρόνο σας.
Αμέσως
Μελάνιασμα στα χείλη ή έντονη προσπάθεια στην αναπνοή
Αλλαγή χρώματος στα χείλη ή στο πρόσωπο στον ύπνο, ή αναπνοή με εμφανή δυσκολία, δεν είναι περιστατικό ιατρείου.
Σύντομα
Ροχαλητό κάθε βράδυ με δυσκολίες στο σχολείο
Ο συνδυασμός αξίζει εκτίμηση, γιατί οι δύο εικόνες συνδέονται συχνότερα απ' όσο υποψιάζεται κανείς.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγή: Mitchell RB et al., Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update), AAO-HNSF, 2019.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
