Βραχνάδα (βράχνιασμα): αίτια και αντιμετώπιση
Βραχνάδα που δεν υποχωρεί μέσα σε τρεις εβδομάδες χρειάζεται εξέταση του λάρυγγα, ακόμη κι αν δεν πονάει. Ο έλεγχος γίνεται με ενδοσκόπηση και στροβοσκόπηση στο ιατρείο, διαρκεί λίγα λεπτά και δείχνει αν οι φωνητικές χορδές έχουν βλάβη ή αν δουλεύουν λάθος.
Τι είναι η βραχνάδα;
Βραχνάδα, ή αλλιώς βράχνιασμα και βράγχος φωνής, ονομάζεται κάθε αλλαγή στην ποιότητα της φωνής: γίνεται τραχιά, αδύναμη, αέρινη ή σπάει. Ο ιατρικός όρος είναι δυσφωνία και δεν είναι νόσος αλλά σύμπτωμα, οπότε η δουλειά της εξέτασης είναι να βρει τι το προκαλεί.
Η φωνή παράγεται από τη δόνηση των φωνητικών χορδών μέσα στον λάρυγγα. Οτιδήποτε αλλάζει το σχήμα, τη μάζα ή την κινητικότητά τους, ακόμη και ελάχιστα, ακούγεται αμέσως στη φωνή. Γι' αυτό η βραχνάδα εμφανίζεται συχνά πριν από κάθε άλλο σύμπτωμα.
Σε τι μπορεί να οφείλεται;
- Λαρυγγίτιδα, συνήθως μετά από ίωση του ανώτερου αναπνευστικού, είναι η συχνότερη αιτία και υποχωρεί μόνη της
- Κακή ή υπερβολική χρήση της φωνής, ιδιαίτερα σε όσους μιλούν ή τραγουδούν επαγγελματικά
- Οζίδια, πολύποδες ή κύστεις των φωνητικών χορδών, από χρόνια καταπόνηση
- Λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση, όταν γαστρικό υγρό φτάνει στον λάρυγγα και τον ερεθίζει
- Πάρεση ή παράλυση φωνητικής χορδής, που μπορεί να εμφανιστεί μετά από ίωση ή μετά από επέμβαση στο θυρεοειδή ή στον θώρακα
- Λειτουργική δυσφωνία, όπου οι χορδές είναι υγιείς αλλά ο μηχανισμός της φώνησης δουλεύει λάθος
- Κάπνισμα και χρόνιος ερεθισμός, που προκαλούν οίδημα των χορδών
- Προκαρκινικές αλλοιώσεις ή καρκίνος του λάρυγγα, σπανιότερα, που στα αρχικά στάδια εμφανίζονται ακριβώς έτσι, ως βραχνάδα χωρίς πόνο
Το τελευταίο είναι και ο λόγος που το χρονικό όριο των λίγων εβδομάδων δεν είναι υπερβολή.
Πότε χρειάζεται έλεγχος;
Ο κανόνας στο ιατρείο είναι οι τρεις εβδομάδες: βραχνάδα που κρατάει περισσότερο θέλει εξέταση του λάρυγγα, ανεξάρτητα από το αν σας ενοχλεί η βραχνάδα ή όχι. Οι διεθνείς οδηγίες ορίζουν ως ανώτατο όριο τις τέσσερις εβδομάδες, δηλαδή ότι κανένας ασθενής δεν πρέπει να περιμένει περισσότερο πριν εξεταστεί ο λάρυγγάς του. Εμείς δεν περιμένουμε ούτε αυτές.
Νωρίτερα ελέγχεται όταν συνυπάρχει κάποιο από τα παρακάτω:
- Πόνος που επιμένει, ή πόνος όταν μιλάτε και καταπίνετε
- Δυσκολία στην κατάποση ή στην αναπνοή
- Ψηλαφητός όγκος στον τράχηλο
- Αίμα στα πτύελα
- Ιστορικό καπνίσματος
- Πλήρης απώλεια της φωνής για αρκετές ημέρες
Σε επαγγελματίες φωνής η αναμονή δεν ισχύει, γιατί κάθε μέρα που η φωνή συνεχίζει να φορτώνεται χειροτερεύει την εικόνα.
Τι θα γίνει στο ραντεβού;
Το ραντεβού ξεκινά με το ιστορικό: πότε άλλαξε η φωνή, αν προηγήθηκε ίωση ή έντονη φώνηση, πώς χρησιμοποιείτε τη φωνή στη δουλειά σας και τι την επιδεινώνει. Ακολουθεί ο κλινικός έλεγχος του στόματος και του τραχήλου.
Ενδοσκόπηση λάρυγγα
Γίνεται με λεπτό εύκαμπτο ενδοσκόπιο από τη μύτη ή το στόμα, στον χώρο του ιατρείου, χωρίς προετοιμασία. Η εικόνα προβάλλεται σε οθόνη σε μεγέθυνση και δείχνει τις φωνητικές χορδές και τις γύρω δομές. Διαρκεί λίγα λεπτά και δεν πονάει.
Στροβοσκόπηση
Εδώ είναι η διαφορά. Η απλή ενδοσκόπηση δείχνει αν υπάρχει ορατή βλάβη. Η στροβοσκόπηση δείχνει τις χορδές σε αργή κίνηση καθώς δονούνται, άρα αν δονούνται συμμετρικά και αν κλείνουν πλήρως. Πολλές δυσφωνίες δεν έχουν καμία ορατή βλάβη και εξηγούνται μόνο μέσω αυτής της εξέτασης.
Τα ευρήματα τα συζητάμε μαζί σας αμέσως μετά, με την εικόνα μπροστά σας.
Θεραπεία
Η θεραπεία ακολουθεί την αιτία και στις περισσότερες περιπτώσεις δεν περιλαμβάνει χειρουργείο.
Συντηρητική αντιμετώπιση
- Φωνητική αποκατάσταση σε συνεργασία με λογοθεραπευτή, όταν το πρόβλημα είναι λειτουργικό ή από καταπόνηση
- Αλλαγές στον τρόπο που χρησιμοποιείτε τη φωνή στη δουλειά σας
- Αντιμετώπιση της λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης
- Διακοπή καπνίσματος, ενυδάτωση, αποφυγή ξηρού αέρα
- Παρακολούθηση με επανέλεγχο, όπου η εικόνα το επιτρέπει
Χειρουργική αντιμετώπιση
Όταν υπάρχει βλάβη που δεν υποχωρεί, η επέμβαση γίνεται με μικρολαρυγγοσκόπηση, δηλαδή μικροχειρουργική του λάρυγγα μέσα από το στόμα, με γενική αναισθησία και χωρίς εξωτερική τομή. Στόχος είναι να αφαιρεθεί η βλάβη διατηρώντας τον βλεννογόνο που δονείται, γιατί από αυτόν εξαρτάται η ποιότητα της φωνής. Σε παράλυση χορδής υπάρχουν τεχνικές έγχυσης που αποκαθιστούν το κλείσιμο της γλωττίδας.
Συχνές ερωτήσεις
Μετά από ίωση ή φωνητική καταπόνηση η φωνή επανέρχεται συνήθως μέσα σε λίγες μέρες έως δύο εβδομάδες.
Όταν ξεπερνά τις τρεις εβδομάδες, όταν εμφανίζεται σε καπνιστή, ή όταν συνοδεύεται από πόνο, δυσκολία στην κατάποση ή ψηλαφητό όγκο στον τράχηλο.
Όχι. Γίνεται με λεπτό ενδοσκόπιο από τη μύτη ή το στόμα, με ή χωρίς τοπικό αναισθητικό σπρέι και διαρκεί λίγα λεπτά.
Όχι ως κανόνας. Οι διεθνείς οδηγίες συνιστούν να μη δίνονται αντιβιοτικά για τη δυσφωνία χωρίς προηγούμενη εξέταση του λάρυγγα και σαφή διάγνωση.
Όχι. Οι περισσότερες περιπτώσεις αντιμετωπίζονται με φωνητική αποκατάσταση ή με θεραπεία της αιτίας.
Ξεκούραση της φωνής χωρίς ψίθυρο, καλή ενυδάτωση, αποφυγή καπνού και ξηρού αέρα και αντιμετώπιση της παλινδρόμησης όταν υπάρχει.
Αν ζείτε από τη φωνή σας
Δεν περιμένουμε το χρονικό όριο
Εκπαιδευτικοί, τραγουδιστές, ηθοποιοί, ψάλτες
Ο έλεγχος γίνεται νωρίτερα και με άλλα κριτήρια, και η φωνητική έκταση καταγράφεται ώστε κάθε επόμενη μεταβολή να φαίνεται σε μετρήσεις.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγή: Stachler RJ et al., Clinical Practice Guideline: Hoarseness (Dysphonia) — Update, AAO-HNSF, 2018.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
