Παιδιά: ακοή, αναπνοή και ύπνος
Τα παιδιά δεν παραπονιούνται για την ακοή ή την αναπνοή τους. Δεν λένε ότι δεν ακούνε καλά ούτε ότι κοιμούνται άσχημα, το βλέπετε εσείς: ανοιχτό στόμα στον ύπνο, «τι;» σε κάθε δεύτερη κουβέντα, άλλη μία ωτίτιδα μέσα στον χρόνο. Τα περισσότερα από αυτά ξεκινούν από το ίδιο σημείο, πίσω από τη μύτη, εκεί όπου τα κρεατάκια γειτονεύουν και με τον αεραγωγό και με τον αερισμό των αυτιών. Γι' αυτό ελέγχονται μαζί και γι' αυτό δεν τα αφήνουμε για αργότερα: ειδικά όσο το παιδί μαθαίνει να μιλά, χρειάζεται να ακούει καθαρά.
Τι αντιμετωπίζουμε;
- Ακοή και λόγος στο παιδί: όταν αργεί να μιλήσει, όταν δεν ανταποκρίνεται στο όνομά του ή όταν στο σχολείο λένε ότι δεν προσέχει. Ο έλεγχος της ακοής γίνεται με μεθόδους που ταιριάζουν στην εκάστοτε ηλικία, από το βρέφος μέχρι το παιδί του δημοτικού, και δεν απαιτεί από το παιδί να συνεργαστεί όπως ο ενήλικας.
- Ωτίτιδες και σωληνάκια: όταν οι ωτίτιδες επαναλαμβάνονται ή όταν μένει υγρό πίσω από το τύμπανο και μετά την ίωση. Το υγρό δεν πονά, μειώνει όμως την ακοή όσο υπάρχει και εκεί κρίνεται αν χρειάζεται αναμονή ή σωληνάκια.
- Αμυγδαλές και κρεατάκια: όταν το παιδί αναπνέει από το στόμα, κολλάει συνέχεια φαρυγγίτιδες ή όταν σας έχουν ήδη προτείνει επέμβαση. Τα κριτήρια για το χειρουργείο είναι συγκεκριμένα και αξίζει να τα ξέρετε πριν αποφασίσετε.
- Ροχαλητό στα παιδιά: όταν ροχαλίζει κάθε βράδυ, κοιμάται ανήσυχα ή σταματά για λίγο η αναπνοή του. Στα παιδιά η διαταραχή του ύπνου δεν φαίνεται ως νύστα, φαίνεται ως υπερκινητικότητα και δυσκολία συγκέντρωσης, γι' αυτό συχνά αποδίδεται αλλού.
Γιατί συνδέονται μεταξύ τους;
Πίσω από τη μύτη, εκεί που καταλήγει ο ρινοφάρυγγας, βρίσκονται οι αδενοειδείς εκβλαστήσεις, δηλαδή τα κρεατάκια. Δίπλα τους ανοίγουν οι ευσταχιανές σάλπιγγες, οι σωλήνες που αερίζουν το μέσο αυτί. Αποτελεί ένα σταυροδρόμι και εξηγεί σχεδόν όλη την παιδική ΩΡΛ παθολογία.
Όταν τα κρεατάκια μεγαλώσουν, συμβαίνουν δύο πράγματα ταυτόχρονα. Κλείνουν το στόμιο της ευσταχιανής σάλπιγγας, το μέσο αυτί παύει να αερίζεται, μαζεύεται υγρό και η ακοή πέφτει χωρίς να πονέσει τίποτα. Τα κρεατάκια ουσιαστικά στενεύουν τον αεραγωγό, οπότε το παιδί αναπνέει από το στόμα την ημέρα και ροχαλίζει τη νύχτα.
Γι' αυτό ένα παιδί που έρχεται για ροχαλητό φεύγει με έλεγχο ακοής, και ένα παιδί που έρχεται για τη δέκατη ωτίτιδα εξετάζεται και για την αναπνοή του. Δεν είναι επιπλέον εξετάσεις, είναι η ίδια διάγνωση από δύο πλευρές.
Πώς γίνεται ο έλεγχος;
Τα παιδιά εξετάζονται ιδιωτικά, με τον κατάλληλο εξοπλισμό και χρόνο φτιαγμένα για την ηλικία τους. Ο έλεγχος ξεκινά από το ιστορικό, με ερωτήσεις που τις απαντάτε εσείς: πώς κοιμάται, πώς αναπνέει, πόσες ωτίτιδες έκανε φέτος, τι λέξεις λέει.
Έλεγχος ακοής ανάλογα με την ηλικία
Δεν υπάρχει μία εξέταση ακοής για όλα τα παιδιά. Στα βρέφη γίνονται ωτοακουστικές εκπομπές και προκλητά δυναμικά, εξετάσεις που δεν χρειάζονται καμία συμμετοχή από το παιδί. Στα μικρά παιδιά γίνεται παιγνιώδης ακοομετρία, όπου το παιδί μαθαίνει να απαντά σε έναν ήχο με μια κίνηση μέσα σε παιχνίδι. Στα μεγαλύτερα γίνεται κανονικό ακοόγραμμα. Παντού προστίθεται τυμπανόγραμμα, που δείχνει σε δευτερόλεπτα αν υπάρχει υγρό πίσω από το τύμπανο.
Ενδοσκόπηση ρινοφάρυγγα
Το μέγεθος των κρεατακιών φαίνεται άμεσα, με λεπτό εύκαμπτο ενδοσκόπιο, σε λίγα δευτερόλεπτα και χωρίς ακτινογραφία. Είναι πιο ακριβές από την πλάγια ακτινογραφία τραχήλου που ζητούνταν παλαιότερα και το παιδί δεν εκτίθεται σε ακτινοβολία.
Συχνές ερωτήσεις
Όχι απαραίτητα. Ο νεογνικός έλεγχος δείχνει την ακοή τη στιγμή που έγινε. Υπάρχουν μορφές βαρηκοΐας που εμφανίζονται αργότερα, ενώ υπάρχει και η πιο συχνή περίπτωση, το υγρό στο μέσο αυτί, που μπορεί να εγκατασταθεί σε οποιαδήποτε ηλικία. Αν το παιδί δεν ανταποκρίνεται όπως περιμένετε, ο έλεγχος επαναλαμβάνεται ανεξάρτητα από το τι έδειξε στη γέννα.
Όχι απαραίτητα. Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν ρητά να μη χρησιμοποιούνται αντιβιοτικά, κορτικοστεροειδή, αντιισταμινικά ή αποσυμφορητικά για το υγρό στο μέσο αυτί, γιατί δεν έχουν δείξει όφελος. Στα περισσότερα παιδιά το υγρό υποχωρεί μόνο του και η σωστή αντιμετώπιση είναι η παρακολούθηση με έλεγχο της ακοής.
Όταν το υγρό παραμένει πάνω από τρεις μήνες και επηρεάζει την ακοή, ή νωρίτερα σε παιδιά που ανήκουν σε ομάδες αυξημένου κινδύνου. Η απόφαση δεν παίρνεται από την εικόνα του τυμπάνου μόνο, παίρνεται από τον συνδυασμό της διάρκειας με το ακοόγραμμα.
Για τις υποτροπιάζουσες φαρυγγοαμυγδαλίτιδες τα κριτήρια είναι αριθμητικά: 7 επεισόδια/έτος, ή 5/έτος για δύο συνεχόμενα χρόνια, ή 3/έτος για τρία συνεχόμενα χρόνια, με τεκμηριωμένα επεισόδια. Κάτω από αυτά τα όρια η σύσταση είναι αναμονή και παρακολούθηση. Ξεχωριστή ένδειξη, με διαφορετική λογική, είναι η αποφρακτική διαταραχή της αναπνοής στον ύπνο.
Το περιστασιακό ροχαλητό σε ένα κρυολόγημα ναι. Το καθημερινό ροχαλητό όχι, και ιδιαίτερα όταν συνοδεύεται από παύσεις στην αναπνοή, από εφίδρωση ή από ανήσυχο ύπνο με περίεργες στάσεις. Αξίζει να το δείξετε, γιατί οι συνέπειες φαίνονται στη συμπεριφορά και στη σχολική επίδοση πριν φανούν οπουδήποτε αλλού.
Πότε δεν περιμένουμε;
Αμέσως
Παύσεις αναπνοής στον ύπνο
Όταν βλέπετε το παιδί να σταματά να αναπνέει για λίγα δευτερόλεπτα και μετά να παίρνει βαθιά ανάσα, δεν είναι θέμα παρακολούθησης.
Σύντομα
Δεν αντιδρά στους ήχους ή δεν μιλά για την ηλικία του
Η καθυστέρηση λόγου ελέγχεται πρώτα από την ακοή. Κάθε μήνας αναμονής σε αυτή την ηλικία μετράει περισσότερο από ό,τι αργότερα.
Σύντομα
Υγρό στο αυτί πάνω από τρεις μήνες
Στο σημείο αυτό η αναμονή σταματά και μπαίνει ακοόγραμμα, γιατί η απόφαση κρίνεται από το πόσο ακούει το παιδί.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγές: Rosenfeld RM et al., Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update), AAO-HNSF, 2016 · Mitchell RB et al., Clinical Practice Guideline: Tonsillectomy in Children (Update), AAO-HNSF, 2019.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
