Διαταραχές κατάποσης (δυσφαγία)
Η δυσκολία στην κατάποση δεν έχει περίοδο αναμονής. Σε αντίθεση με τη βραχνάδα, όπου υπάρχει χρονικό περιθώριο, η δυσφαγία θεωρείται από τις διεθνείς οδηγίες λόγος άμεσης διερεύνησης, ακόμη και όταν είναι ήπια. Το αίσθημα κόμπου στον λαιμό χωρίς πραγματική δυσκολία είναι άλλο πράγμα και ελέγχεται με άλλη λογική.
Τι είναι η δυσφαγία;
Δυσφαγία ή δυσκαταποσία ονομάζεται κάθε δυσκολία στη μεταφορά της τροφής ή του υγρού από το στόμα προς το στομάχι. Μπορεί να εκδηλωθεί ως αίσθημα ότι η μπουκιά κολλάει, ως ανάγκη να πίνετε νερό για να περάσει, ως βήχας ή πνιγμονή την ώρα του φαγητού, ή ως φαγητό που διαρκεί πολύ περισσότερο από όσο διαρκούσε.
Η κατάποση και η φωνή μοιράζονται τον ίδιο μηχανισμό. Ο λάρυγγας κλείνει τη στιγμή που καταπίνετε ώστε να μην περάσει τίποτα προς την αναπνευστική οδό και ανοίγει για να μιλήσετε. Γι' αυτό η δυσφαγία και η βραχνάδα που δεν περνά εμφανίζονται συχνά μαζί και ελέγχονται με την ίδια εξέταση.
Δυσφαγία ή κόμπος στον λαιμό;
Είναι η πιο συχνή σύγχυση και η διάκριση αλλάζει εντελώς την οπτική.
- Δυσφαγία σημαίνει ότι η τροφή δυσκολεύεται πραγματικά να περάσει. Χρειάζεται διερεύνηση χωρίς αναμονή.
- Αίσθημα κόμπου στον λαιμό σημαίνει ότι νιώθετε κάτι στον λαιμό, αλλά τρώτε και πίνετε κανονικά. Συνήθως οφείλεται σε λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση ή σε μυϊκή ένταση και στην πλειονότητα των περιπτώσεων είναι καλοήθες.
Η διαφορά δεν κρίνεται από το πόσο σας ενοχλεί, αλλά από το αν η τροφή περνά, ενώ και στις δύο περιπτώσεις η επιβεβαίωση γίνεται μόνο αφού εξεταστούν ο φάρυγγας και ο λάρυγγας, γιατί το ίδιο αίσθημα μπορεί σπάνια να κρύβει κάτι άλλο.
Σε τι μπορεί να οφείλεται;
- Λαρυγγοφαρυγγική παλινδρόμηση, που προκαλεί οίδημα και ερεθισμό στον φάρυγγα και στον λάρυγγα
- Νευρολογικά αίτια, όπως μετά από αγγειακό εγκεφαλικό επεισόδιο ή σε νόσο Πάρκινσον, όπου διαταράσσεται ο συντονισμός της κατάποσης
- Αλλαγές της ηλικίας, με σταδιακή εξασθένηση των μυών της κατάποσης
- Μετά από ακτινοθεραπεία ή επέμβαση στην περιοχή του τραχήλου
- Εκκόλπωμα Zenker, ένας θύλακος του φάρυγγα που συγκρατεί τροφή
- Στένωση ή μάζα στον φάρυγγα, στον λάρυγγα ή στον οισοφάγο, που είναι και ο λόγος που δεν αφήνουμε τη δυσφαγία να περιμένει
Πότε χρειάζεται έλεγχος;
Αμέσως. Οι διεθνείς οδηγίες κατατάσσουν τη δυσφαγία από μόνη της, χωρίς κανένα άλλο σύμπτωμα, σε λόγο άμεσης διερεύνησης. Δεν υπάρχει διάστημα αναμονής όπως στη βραχνάδα.
Ακόμη πιο επείγουσα γίνεται η εικόνα όταν συνυπάρχει κάποιο από τα παρακάτω:
- Η δυσκολία επιδεινώνεται σταδιακά, ή ξεκίνησε από στερεά και πλέον αφορά και υγρά
- Απώλεια βάρους χωρίς εξήγηση
- Πόνος κατά την κατάποση
- Βήχας ή πνιγμονή την ώρα του φαγητού, ή επαναλαμβανόμενες λοιμώξεις του αναπνευστικού
- Βραχνάδα που εμφανίστηκε μαζί με τη δυσκολία
- Ψηλαφητός όγκος στον τράχηλο
Τι θα γίνει στο ραντεβού;
Μετά το ιστορικό, που εστιάζει στο πότε ξεκίνησε, σε ποια σύσταση τροφής δυσκολεύεστε και αν έχετε χάσει βάρος, γίνεται κλινικός έλεγχος του στόματος, του τραχήλου και των κρανιακών νεύρων που συμμετέχουν στην κατάποση.
Ενδοσκόπηση φάρυγγα και λάρυγγα
Γίνεται με λεπτό εύκαμπτο ενδοσκόπιο από τη μύτη, στον χώρο του ιατρείου. Δείχνει τη βάση της γλώσσας, τον φάρυγγα και τον λάρυγγα, δηλαδή ακριβώς την περιοχή όπου συμβαίνει το κρίσιμο μέρος της κατάποσης.
Ενδοσκοπική εκτίμηση της κατάποσης
Εδώ είναι η διαφορά από μια απλή εξέταση. Με το ενδοσκόπιο στη θέση του, σας ζητείται να καταπιείτε τροφές διαφορετικής σύστασης, ώστε να φανεί η ίδια η κατάποση σε λειτουργία: αν μένουν υπολείμματα στον φάρυγγα, αν ο λάρυγγας κλείνει έγκαιρα και αν τροφή περνά προς την αναπνευστική οδό. Από αυτά προκύπτει και το σχέδιο αποκατάστασης.
ΩΡΛ ή γαστρεντερολόγος;
Πολλοί ασθενείς με δυσκολία στην κατάποση ξεκινούν από τη λάθος ειδικότητα και χάνουν χρόνο. Ο κανόνας που βοηθά είναι πού νιώθετε ότι κολλάει.
- Ψηλά, στον λαιμό, με βήχα ή πνιγμονή την ώρα του φαγητού: ξεκινά από τον ΩΡΛ, γιατί το πρόβλημα είναι στον φάρυγγα και στον λάρυγγα.
- Χαμηλά, πίσω από το στέρνο, με αίσθημα ότι η μπουκιά στάθηκε: ξεκινά από τον γαστρεντερολόγο, γιατί το πρόβλημα είναι πιθανότερα στον οισοφάγο.
Ο διαχωρισμός δεν είναι απόλυτος και οι δύο ειδικότητες συχνά συνεργάζονται. Χρησιμεύει όμως ώστε να γίνει η σωστή εξέταση πρώτη, αντί να επαναληφθούν δύο.
Θεραπεία
Συντηρητική αντιμετώπιση
- Αποκατάσταση της κατάποσης από λογοθεραπευτή, με ασκήσεις και χειρισμούς που προκύπτουν από τα ευρήματα της εξέτασης
- Προσαρμογή της σύστασης της τροφής και των υγρών, όσο διαρκεί η αποκατάσταση
- Αντιμετώπιση της λαρυγγοφαρυγγικής παλινδρόμησης, όπου αυτή είναι η αιτία
- Οδηγίες στάσης και ρυθμού στο φαγητό, που μειώνουν τον κίνδυνο εισρόφησης
Όταν χρειάζεται επέμβαση
Η επέμβαση αφορά τα αίτια που έχουν δομική εξήγηση, όπως το εκκόλπωμα Zenker, μια στένωση ή μια μάζα. Σε αυτές τις περιπτώσεις η αντιμετώπιση σχεδιάζεται μετά την πλήρη διερεύνηση και, όπου χρειάζεται, σε συνεργασία με άλλες ειδικότητες.
Συχνές ερωτήσεις
Αρκετά ώστε να μην περιμένει. Οι διεθνείς οδηγίες κατατάσσουν τη δυσφαγία από μόνη της σε λόγο άμεσης διερεύνησης, ανεξάρτητα από την ένταση.
Όχι. Το αίσθημα κόμπου χωρίς πραγματική δυσκολία στην κατάποση είναι συνήθως καλοήθες, αλλά επιβεβαιώνεται μόνο αφού εξεταστεί ο φάρυγγας και ο λάρυγγας.
Όχι. Γίνεται με λεπτό εύκαμπτο ενδοσκόπιο από τη μύτη, ενώ καταπίνετε, και διαρκεί λίγα λεπτά.
Ο βήχας την ώρα του φαγητού σημαίνει ότι τροφή ή υγρό περνά προς τον λάρυγγα αντί για τον οισοφάγο, και είναι από τα ευρήματα που χρειάζονται άμεση εκτίμηση.
Συχνά ναι, προσωρινά, με προσαρμογή στη σύσταση της τροφής μέχρι να αντιμετωπιστεί η αιτία.
Λογοθεραπευτής με εξειδίκευση στη δυσφαγία, με βάση τα ευρήματα της ενδοσκοπικής εξέτασης.
Μην το αφήσετε να περιμένει
Δυσκολία στην κατάποση
Χωρίς περίοδο αναμονής
Ακόμη και ήπια, ακόμη και χωρίς πόνο, η δυσφαγία διερευνάται από την αρχή.
Βήχας ή πνιγμονή στο φαγητό
Άμεσα
Σημαίνει ότι τροφή ή υγρό περνά προς την αναπνευστική οδό.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγή: Suspected cancer: recognition and referral (NG12), NICE, ενότητα για τον οισοφάγο.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
