Ωτίτιδες και σωληνάκια
Δύο διαφορετικά πράγματα λέγονται «ωτίτιδα» και αντιμετωπίζονται αλλιώς. Η οξεία ωτίτιδα πονάει, έρχεται με πυρετό και περνάει. Το υγρό που μένει πίσω από το τύμπανο μετά το επεισόδιο δεν πονάει καθόλου, μειώνει όμως την ακοή όσο υπάρχει, και γι' αυτό περνά απαρατήρητο για μήνες. Τα σωληνάκια αφορούν κυρίως το δεύτερο, όχι το πρώτο.
Οξεία ωτίτιδα ή υγρό στο αυτί;
Η διάκριση δεν είναι απλά μια λεπτομέρεια, καθορίζει όλα τα επόμενα βήματα.
Η οξεία μέση ωτίτιδα είναι λοίμωξη. Το παιδί ξυπνά τη νύχτα με πόνο, συχνά έχει πυρετό και είναι ανήσυχο. Τα μικρά παιδιά τραβούν ή χτυπούν το αυτί τους. Το επεισόδιο διαρκεί λίγες ημέρες και αντιμετωπίζεται ανάλογα με την ηλικία και τη βαρύτητα.
Το υγρό στο μέσο αυτί, που λέγεται και εκκριτική ωτίτιδα, είναι ό,τι μένει μετά. Το αυτί δεν πονάει, δεν υπάρχει πυρετός, το παιδί παίζει κανονικά. Το μόνο που συμβαίνει είναι ότι ακούει σαν να έχει βαμβάκι στο αυτί και αυτό μπορεί να κρατήσει εβδομάδες ή μήνες.
Εδώ βρίσκεται και η παγίδα. Οι γονείς ανακουφίζονται όταν περάσει ο πόνος και θεωρούν ότι τελείωσε. Στην πραγματικότητα στα περισσότερα παιδιά το υγρό παραμένει για αρκετές εβδομάδες μετά το επεισόδιο και σε κάποιο ποσοστό ακόμη περισσότερο.
Γιατί συμβαίνει τόσο συχνά στα παιδιά;
Η ευσταχιανή σάλπιγγα είναι ο σωλήνας που αερίζει το μέσο αυτί και το συνδέει με τον ρινοφάρυγγα. Στα παιδιά είναι πιο κοντή, πιο οριζόντια και φράσσεται πιο εύκολα από ό,τι στους ενήλικες. Αν προστεθούν και μεγάλα κρεατάκια, που κάθονται ακριβώς δίπλα στο στόμιό της, το αυτί παύει να αερίζεται και γεμίζει υγρό.
Γι' αυτό η εικόνα κορυφώνεται στην ηλικία του νηπιαγωγείου και υποχωρεί καθώς το παιδί μεγαλώνει και αλλάζει η ανατομία.
Πώς θα το καταλάβετε;
Επειδή το υγρό δεν πονάει, δεν θα σας το πει το παιδί. Θα το προσέξετε εσείς.
- Ζητά να του επαναλάβετε ή απαντά «τι;» συχνά
- Ανεβάζει την ένταση στην τηλεόραση
- Δεν γυρίζει όταν το φωνάζετε από άλλο δωμάτιο
- Μιλά πιο δυνατά από όσο χρειάζεται
- Φαίνεται αφηρημένο στο σχολείο ή δεν ακολουθεί οδηγίες
- Έχει γίνει πιο αδέξιο ή χάνει την ισορροπία του πιο εύκολα
- Κάνει το ένα επεισόδιο ωτίτιδας μετά το άλλο
Τι θα γίνει στο ραντεβού;
Ο έλεγχος απαντά σε δύο ερωτήματα: αν υπάρχει υγρό και πόσο επηρεάζει την ακοή.
Ωτοσκόπηση
Η άμεση εξέταση του τυμπάνου. Δείχνει αν υπάρχει φλεγμονή, αν το τύμπανο είναι τραβηγμένο προς τα μέσα και αν διακρίνεται υγρό από πίσω.
Τυμπανόγραμμα
Μετρά πώς κινείται το τύμπανο όταν αλλάζει η πίεση. Διαρκεί δευτερόλεπτα, δεν χρειάζεται συνεργασία από το παιδί και είναι η εξέταση που επιβεβαιώνει αντικειμενικά το υγρό.
Έλεγχος ακοής
Είναι το κρίσιμο κομμάτι, γιατί η απόφαση δεν παίρνεται από το πόσο υγρό φαίνεται αλλά από το πόσο ακούει το παιδί. Γίνεται με τη μέθοδο που ταιριάζει στην ηλικία του και επαναλαμβάνεται στην παρακολούθηση.
Έλεγχος του ρινοφάρυγγα
Το μέγεθος των κρεατακιών εκτιμάται πρώτα με την κλινική εξέταση στο ιατρείο και, σε αρκετά παιδιά, αυτό αρκεί. Όταν η εικόνα δεν είναι σαφής ή όταν η απόφαση εξαρτάται από το ακριβές μέγεθος, ακολουθεί ενδοσκόπηση με λεπτό εύκαμπτο ενδοσκόπιο, που τα δείχνει άμεσα και σε λίγα δευτερόλεπτα. Ακτινογραφία δεν χρειάζεται σε καμία περίπτωση.
Θεραπεία
Οι πρώτοι 3 μήνες
Στα περισσότερα παιδιά το υγρό υποχωρεί μόνο του. Η σωστή αντιμετώπιση σε αυτό το διάστημα είναι η παρακολούθηση με επανέλεγχο και έλεγχο της ακοής, όχι η αναμονή χωρίς ραντεβού. Ο χρόνος μετρά από την ημερομηνία που ξεκίνησε το υγρό ή από την ημέρα της διάγνωσης όταν δεν ξέρουμε πότε ξεκίνησε.
Σε παιδιά αυξημένου κινδύνου για δυσκολίες στο λόγο και στη μάθηση, ο έλεγχος της ακοής γίνεται από την αρχή και δεν περιμένει το τρίμηνο.
Όσα δεν έχουν δείξει όφελος
Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν ρητά να μη χρησιμοποιούνται για το υγρό στο μέσο αυτί αντιβιοτικά, κορτικοστεροειδή από το στόμα ή τη μύτη, αντιισταμινικά και αποσυμφορητικά. Δεν επιταχύνουν την υποχώρηση του υγρού και έχουν τις δικές τους ανεπιθύμητες ενέργειες. Το αναφέρουμε γιατί είναι από τα πιο συχνά που δίνονται.
Πότε μπαίνουν σωληνάκια;
Οι ενδείξεις είναι συγκεκριμένες:
- Υγρό και στα δύο αυτιά για 3 μήνες ή περισσότερο, με τεκμηριωμένη δυσκολία στην ακοή
- Υποτροπιάζουσες οξείες ωτίτιδες, δηλαδή 3+ επεισόδια μέσα σε 6 μήνες, ή 4 μέσα σε 12 μήνες με τουλάχιστον 1 τους τελευταίους 6. Με μία σημαντική προϋπόθεση: αν την ώρα της εκτίμησης δεν υπάρχει υγρό σε κανένα από τα δύο αυτιά, τα σωληνάκια δεν ενδείκνυνται.
- Παιδιά αυξημένου κινδύνου, όπου η απόφαση παίρνεται νωρίτερα και με χαμηλότερο κατώφλι.
Αντίστοιχα, σε ένα μεμονωμένο επεισόδιο υγρού που κρατάει λιγότερο από 3 μήνες δεν μπαίνουν σωληνάκια.
Η επέμβαση
Γίνεται με σύντομη γενική αναισθησία και διαρκεί λίγα λεπτά. Ο γιατρός κάνει μια μικροσκοπική τομή στο τύμπανο, αφαιρεί το υγρό και τοποθετεί τον σωληνίσκο, που κρατά το αυτί αεριζόμενο. Το παιδί πηγαίνει σπίτι την ίδια ημέρα. Η ακοή βελτιώνεται συνήθως αμέσως.
Όπου κρίνεται ότι τα κρεατάκια συντηρούν το πρόβλημα, μπορεί να αφαιρεθούν στην ίδια επέμβαση.
Συχνές ερωτήσεις
Ναι. Οι σημερινές οδηγίες συνιστούν να μην δίνονται ως ρουτίνα προληπτικά μέτρα για το νερό, δηλαδή ωτοασπίδες, κορδέλες ή αποφυγή κολύμβησης. Το μπάνιο, το ντους και το κολύμπι γίνονται κανονικά. Εξαιρέσεις μπορεί να υπάρξουν κατά περίπτωση, για παράδειγμα για βουτιές σε μεγάλο βάθος ή σε νερό αμφίβολης καθαρότητας και θα σας το πει ο γιατρός αν ισχύει για το δικό σας παιδί.
Πέφτουν μόνα τους, καθώς το τύμπανο ανανεώνεται και τα σπρώχνει προς τα έξω, συνήθως μέσα σε 12 με 18 μήνες. Δεν χρειάζεται δεύτερη επέμβαση για να αφαιρεθούν.
Το παιδί κοιμάται και δεν αισθάνεται τίποτα. Μετά, ο πόνος είναι ελάχιστος έως ανύπαρκτος και τα παιδιά συνήθως επιστρέφουν στις δραστηριότητές τους την επόμενη ημέρα.
Όχι για το υγρό. Η αντιβίωση αφορά την οξεία ωτίτιδα, ανάλογα με την ηλικία και τη βαρύτητα, και η απόφαση παίρνεται από τον γιατρό. Για το υγρό που μένει μετά, δεν προσφέρει κανένα όφελος.
Στις περισσότερες περιπτώσεις όχι, εφόσον το πρόβλημα εντοπιστεί και παρακολουθηθεί. Η ανησυχία αφορά το υγρό που μένει για μήνες χωρίς να το ξέρει κανείς, ιδιαίτερα στην ηλικία που χτίζεται ο λόγος.
Συμβαίνει και συνήθως εκδηλώνεται διαφορετικά: αντί για πόνο, βγαίνει υγρό από το αυτί. Αντιμετωπίζεται τοπικά και είναι ένας από τους λόγους που τα σωληνάκια βοηθούν, γιατί το αυτί παροχετεύεται αντί να πιέζεται.
Πότε δεν περιμένουμε;
Αμέσως
Πρήξιμο ή ερυθρότητα πίσω από το αυτί
Όταν η περιοχή πίσω από το αυτί είναι πρησμένη, κόκκινη ή ευαίσθητη και το αυτί φαίνεται να προεξέχει, χρειάζεται άμεση εκτίμηση σε νοσοκομείο.
Σύντομα
Υγρό και στα δύο αυτιά πάνω από 3 μήνες
Στο σημείο αυτό η παρακολούθηση σταματά και μπαίνει έλεγχος ακοής, γιατί από αυτόν κρίνεται η απόφαση.
Σύντομα
Καθυστέρηση λόγου με ιστορικό ωτίτιδων
Δεν περιμένουμε να «ωριμάσει». Ο έλεγχος της ακοής προηγείται κάθε άλλης παρέμβασης.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγές: Rosenfeld RM et al., Clinical Practice Guideline: Otitis Media with Effusion (Update), AAO-HNSF, 2016 · Rosenfeld RM et al., Clinical Practice Guideline: Tympanostomy Tubes in Children (Update), AAO-HNSF, 2022.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
