Εμβοές και βουητό στα αυτιά
Ο ήχος που ακούτε στο αυτί σας είναι πραγματικός, αλλά παράγεται μέσα στο ακουστικό σύστημα και όχι έξω από αυτό. Στις περισσότερες περιπτώσεις συνοδεύει μια απώλεια ακοής που δεν έχετε προσέξει και τότε η αντιμετώπιση της ακοής μειώνει και το βουητό. Δύο μορφές χρειάζονται έλεγχο χωρίς αναβολή: όταν το βουητό αφορά μόνο το ένα αυτί και όταν χτυπά στον ρυθμό του σφυγμού σας.
Τι είναι οι εμβοές;
Εμβοές είναι η αντίληψη ήχου χωρίς εξωτερική πηγή. Περιγράφονται ως βουητό, σφύριγμα, κουδούνισμα ή ήχος τζίτζικα, ακούγονται στο ένα αυτί, στα δύο ή «μέσα στο κεφάλι» και σχεδόν πάντα γίνονται εντονότερες στην ησυχία, το βράδυ, όταν δεν υπάρχει τίποτα άλλο να τις καλύψει. Ο ήχος είναι πραγματικός για εσάς, απλώς παράγεται μέσα στο ακουστικό σύστημα.
Οι εμβοές δεν είναι πάθηση από μόνες τους, είναι σύμπτωμα και δύο ερωτήματα καθορίζουν τι ακολουθεί. Το πρώτο είναι αν αφορούν και τα δύο αυτιά ή μόνο το ένα. Το δεύτερο είναι αν ο ήχος χτυπά ρυθμικά, δηλαδή στον ρυθμό του σφυγμού σας.
Αμφοτερόπλευρες και μη παλμικές εμβοές είναι η συνηθισμένη μορφή, που στις περισσότερες περιπτώσεις συνδέεται με την ακοή.
Μονόπλευρες και παλμικές εμβοές διερευνώνται διαφορετικά, γι' αυτό η διάκριση γίνεται από την πρώτη κουβέντα στο ιατρείο.
Σε τι μπορεί να οφείλονται οι εμβοές;
Όταν σχετίζονται με την ακοή
- Απώλεια ακοής που δεν έχει γίνει αντιληπτή, συνήθως μια πτώση στις ψηλές συχνότητες που δεν ενοχλεί στην καθημερινή συζήτηση, αλλά αφήνει τον εσωτερικό ήχο να ακούγεται
- Έκθεση σε θόρυβο, από τον χώρο εργασίας, από συναυλίες ή από ακουστικά σε υψηλή ένταση
- Κυψελίδα (κερί στο αυτί) ή υγρό πίσω από το τύμπανο, που εμποδίζουν τους ήχους του περιβάλλοντος και κάνουν το βουητό πιο έντονο
- Νόσος Ménière, όπου οι εμβοές εμφανίζονται μαζί με ίλιγγο και ζάλη και με αίσθημα πίεσης στο αυτί
- Ωτοσκλήρυνση και άλλες παθήσεις του μέσου αυτιού
Όταν η αιτία είναι αλλού
- Αγγειακή αιτία, στις παλμικές εμβοές που ακολουθούν τον σφυγμό
- Φάρμακα, όπως ορισμένα αντιβιοτικά, διουρητικά, υψηλές δόσεις ασπιρίνης και χημειοθεραπευτικά
- Κροταφογναθική άρθρωση και αυχένας, όταν ο ήχος αλλάζει με την κίνηση της γνάθου ή του κεφαλιού
- Πάθηση του ακουστικού νεύρου, που διερευνάται όταν οι εμβοές είναι μονόπλευρες και το ακοόγραμμα ασύμμετρο
Το άγχος, η κούραση, η καφεΐνη και το αλκοόλ δεν προκαλούν εμβοές. Τις κάνουν όμως πιο έντονες και πιο δύσκολες να αγνοηθούν και αυτό εξηγεί γιατί πολλοί τις προσέχουν περισσότερο σε περιόδους πίεσης ή αϋπνίας.
Πότε χρειάζονται έλεγχο οι εμβοές;
Ένα σύντομο βουητό μετά από δυνατή μουσική, που φεύγει μέσα σε μία ή δύο ημέρες, δεν σημαίνει κάτι. Ο έλεγχος χρειάζεται στις παρακάτω περιπτώσεις:
- Οι εμβοές αφορούν μόνο το ένα αυτί
- Ο ήχος χτυπά ρυθμικά, στον ρυθμό του σφυγμού σας
- Συνοδεύονται από μείωση της ακοής, ζάλη ή αστάθεια
- Επιμένουν πάνω από έξι μήνες ή σας εμποδίζουν να κοιμηθείτε και να συγκεντρωθείτε
- Εμφανίστηκαν μετά από έκθεση σε δυνατό θόρυβο ή μετά από τραυματισμό στο κεφάλι
Μία περίπτωση δεν περιμένει. Βουητό που εμφανίζεται ξαφνικά στο ένα αυτί μαζί με απώλεια ακοής, μέσα σε ώρες ή σε μία νύχτα, αντιμετωπίζεται ως αιφνίδια νευροαισθητήρια βαρηκοΐα. Χρειάζεται ακοόγραμμα άμεσα και θεραπεία ιδανικά μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες, γιατί μετά οι πιθανότητες ανάκτησης μειώνονται.
Τι θα γίνει στο ραντεβού;
Πρώτα το ιστορικό και εδώ οι λεπτομέρειες μετράνε: πότε ξεκίνησε ο ήχος, σε ποιο αυτί, αν είναι σταθερός ή παλμικός, τι φάρμακα παίρνετε, πού έχετε εκτεθεί σε θόρυβο. Ακολουθεί η ωτοσκόπηση, ο έλεγχος του ακουστικού πόρου και του τυμπάνου.
Ακοόγραμμα
Είναι η εξέταση που απαντά στο κεντρικό ερώτημα, επειδή οι περισσότερες επίμονες εμβοές συνοδεύουν απώλεια ακοής την οποία ο ίδιος ο ασθενής δεν έχει αντιληφθεί. Δείχνει αν υπάρχει απώλεια, σε ποιες συχνότητες και κυρίως αν τα δύο αυτιά διαφέρουν μεταξύ τους.
Τυμπανόγραμμα
Δείχνει αν υπάρχει υγρό στο μέσο αυτί, αν λειτουργεί η ευσταχιανή σάλπιγγα και αν το τύμπανο έχει διάτρηση. Είναι σημαντικό εδώ, γιατί αρκετές εμβοές οφείλονται ακριβώς σε αυτά και υποχωρούν όταν αντιμετωπιστούν.
Πότε χρειάζεται απεικόνιση;
Στις περισσότερες περιπτώσεις δεν χρειάζεται. Η μαγνητική τομογραφία μπαίνει στη συζήτηση όταν οι εμβοές είναι παλμικές, όταν αφορούν το ένα αυτί με ασύμμετρο ακοόγραμμα ή όταν υπάρχουν νευρολογικά ευρήματα. Όταν το βουητό είναι και στα δύο αυτιά, δεν είναι παλμικό και η ακοή είναι συμμετρική, η απεικόνιση δεν προσφέρει περαιτέρω πληροφορία και δεν τη ζητάμε.
Θεραπεία
Όταν υπάρχει αιτία που αντιμετωπίζεται
Κυψελίδα, υγρό στο μέσο αυτί, δυσλειτουργία της ευσταχιανής σάλπιγγας ή μια πάθηση των οσταρίων αντιμετωπίζονται και οι εμβοές υποχωρούν μαζί τους. Αν ευθύνεται κάποιο φάρμακο, η αλλαγή γίνεται σε συνεννόηση με τον θεράποντα ιατρό, ποτέ μόνοι σας.
Όταν οι εμβοές παραμένουν
Εδώ ο στόχος αλλάζει και αξίζει να ειπωθεί καθαρά: δεν είναι να σβήσει ο ήχος, αλλά να πάψει να τραβά την προσοχή σας. Είναι εφικτό και τρεις προσεγγίσεις έχουν τεκμηρίωση.
- Ακουστικό βοήθημα, όταν συνυπάρχει απώλεια ακοής. Επαναφέροντας τους ήχους του περιβάλλοντος, μειώνει την αντίθεση πάνω στην οποία ξεχωρίζει το βουητό.
- Γνωσιακή συμπεριφορική θεραπεία, η παρέμβαση με τη σταθερότερη τεκμηρίωση για τις επίμονες και ενοχλητικές εμβοές. Δεν μειώνει την ένταση του ήχου, μειώνει όμως τον αντίκτυπό του στον ύπνο, στη συγκέντρωση και στη διάθεση.
- Ηχοκάλυψη, με ήχο περιβάλλοντος ή ειδική συσκευή, ιδιαίτερα τις ώρες που ο ήχος ενοχλεί περισσότερο.
Όσα δεν έχουν δείξει όφελος
Οι κατευθυντήριες οδηγίες συνιστούν να μην χρησιμοποιούνται ως θεραπεία των επίμονων εμβοών τα συμπληρώματα διατροφής, δηλαδή Ginkgo biloba, μελατονίνη και ψευδάργυρος, ούτε τα αντικαταθλιπτικά, τα αντιεπιληπτικά και τα αγχολυτικά ως τακτική αγωγή. Το αναφέρουμε επειδή είναι από τα πρώτα που προτείνονται εκτός ιατρείου και επειδή ο χρόνος που περνά σε αυτά είναι χρόνος που δεν πηγαίνει σε κάτι που δουλεύει.
Συχνές ερωτήσεις
Συχνά ναι, όταν είναι πρόσφατο και υπάρχει αφορμή, όπως μια δυνατή έκθεση σε θόρυβο ή μια ίωση. Όταν επιμένει πάνω από έξι μήνες, αλλάζει η προσέγγιση και ο στόχος γίνεται να μειωθεί η ενόχληση, όχι να περιμένουμε.
Όχι επειδή άλλαξε ο ήχος, αλλά το περιβάλλον. Στην ησυχία δεν υπάρχουν άλλοι ήχοι να τον καλύψουν και η προσοχή στρέφεται πάνω του. Είναι ο λόγος που η ηχοκάλυψη βοηθά ιδιαίτερα τις ώρες του ύπνου.
Το άγχος δεν δημιουργεί εμβοές, τις εντείνει όμως και δυσκολεύει την προσαρμογή. Γι' αυτό η αντιμετώπιση δεν αφορά μόνο το αυτί.
Δεν υπάρχει φάρμακο που να τις θεραπεύει. Υπάρχει θεραπεία για την υποκείμενη αιτία όταν βρεθεί και υπάρχουν τεκμηριωμένοι τρόποι να μειωθεί η ενόχληση όταν παραμένουν.
Όχι. Σημαίνουν συχνά ότι υπάρχει ήδη κάποια απώλεια, την οποία δεν έχετε προσέξει και αυτός είναι ο λόγος που γίνεται ακοόγραμμα. Η ίδια η εμβοή δεν προκαλεί περαιτέρω απώλεια.
Όχι και έχει σημασία. Οι παλμικές εμβοές διερευνώνται ξεχωριστά, γιατί συνήθως έχουν αγγειακή προέλευση και όχι ακουστική.
Πότε δεν περιμένουμε;
Επείγον
Ξαφνικό βουητό με απώλεια ακοής στο ένα αυτί
Ακοόγραμμα άμεσα, θεραπεία ιδανικά μέσα στις πρώτες δύο εβδομάδες.
Σύντομα
Μονόπλευρες ή παλμικές εμβοές
Δεν ακολουθούν τη συνήθη διαδρομή, χρειάζονται διαφορετική διερεύνηση και όχι αναμονή.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγές: Tunkel DE et al., Clinical Practice Guideline: Tinnitus, AAO-HNSF, 2014 · Chandrasekhar SS et al., Clinical Practice Guideline: Sudden Hearing Loss (Update), AAO-HNSF, 2019.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
