Μύτη και αναπνοή: διερεύνηση και θεραπεία
Η μύτη που δεν αναπνέει έχει τρεις πιθανές εξηγήσεις: κάτι εμποδίζει μηχανικά τον αέρα, κάτι φλεγμαίνει και πρήζει τον βλεννογόνο ή και τα δύο μαζί. Η διάκριση δεν είναι λεπτομέρεια, είναι όλη η θεραπεία. Η δομή διορθώνεται χειρουργικά, η φλεγμονή αντιμετωπίζεται φαρμακευτικά, και το λάθος χειρουργείο αφήνει τη μύτη κλειστή.
Τι αντιμετωπίζουμε;
- Ρινική απόφραξη και διάφραγμα: όταν η μύτη είναι μονίμως βουλωμένη, όταν αναπνέετε από το στόμα ή όταν το ένα ρουθούνι δεν λειτουργεί σωστά ποτέ. Ο έλεγχος δείχνει αν φταίει η σκολίωση του διαφράγματος, η διόγκωση των κογχών ή ο βλεννογόνος που είναι μονίμως πρησμένος.
- Ιγμορίτιδα και πολύποδες: βάρος στο πρόσωπο, παχύρρευστη καταρροή, μειωμένη όσφρηση. Η χρόνια μορφή δεν διαγιγνώσκεται από τα συμπτώματα μόνο, χρειάζεται και αντικειμενικό εύρημα, γιατί αυτό αλλάζει εντελώς το τι θα πάρετε ως θεραπεία.
- Αλλεργική ρινίτιδα: φτερνίσματα, καθαρή καταρροή, φαγούρα, συμπτώματα που επιστρέφουν την ίδια εποχή κάθε χρόνο ή υπάρχουν όλο τον χρόνο. Είναι η συχνότερη αιτία μπουκωμένης μύτης και η πιο συχνά υποεκτιμημένη.
- Υπνική άπνοια και ροχαλητό: όταν η αναπνοή στον ύπνο διακόπτεται ή γίνεται με προσπάθεια. Η μύτη είναι το πρώτο σημείο του αεραγωγού και συχνά το πρώτο που πρέπει να ελεγχθεί.
Γιατί εξετάζονται μαζί;
Η μύτη δεν είναι ξεχωριστό όργανο, είναι η είσοδος ενός ενιαίου αεραγωγού. Ό,τι συμβαίνει εκεί, συνεχίζεται προς τα κάτω. Μια μύτη που δεν περνάει αέρας οδηγεί σε αναπνοή από το στόμα, ξηρό φάρυγγα, ροχαλητό και διακοπτόμενο ύπνο, ενώ στα παιδιά επηρεάζει και τον αερισμό του αυτιού. Γι' αυτό ο ασθενής που έρχεται για ροχαλητό εξετάζεται στη μύτη και ο ασθενής που έρχεται για μπουκωμένη μύτη τον ρωτάμε πώς κοιμάται.
Υπάρχει όμως και ένας δεύτερος λόγος, πιο πρακτικός. Οι τέσσερις αυτές καταστάσεις δίνουν σχεδόν το ίδιο σύμπτωμα, τη μπουκωμένη μύτη, και απαιτούν εντελώς διαφορετική αντιμετώπιση. Η αλλεργία χρειάζεται φαρμακευτική ρύθμιση, οι πολύποδες άλλη προσέγγιση, το στραβό διάφραγμα χειρουργείο. Πολύ συχνά συνυπάρχουν δύο από αυτά και τότε η σειρά των κινήσεων είναι που κρίνει το αποτέλεσμα.
Υπάρχουν ασθενείς που έχουν ήδη χειρουργηθεί στο διάφραγμα και η μύτη τους παραμένει κλειστή. Συχνά η εξήγηση είναι ότι συνυπήρχε αλλεργική ρινίτιδα η οποία δεν είχε ρυθμιστεί και που από μόνη της κρατά τον βλεννογόνο πρησμένο. Γι' αυτό, όταν συνυπάρχουν και τα δύο, η αλλεργία ρυθμίζεται πριν αποφασιστεί χειρουργείο και όχι μετά.
Πώς γίνεται ο έλεγχος;
Ο έλεγχος ξεκινά από το ιστορικό, που έχει μεγάλη σημασία γιατί καθορίζει τη συνέχεια: αν η απόφραξη είναι σταθερή ή εναλλάσσεται ανάμεσα στα δύο ρουθούνια, αν χειροτερεύει με συγκεκριμένη εποχή ή περιβάλλον, τι είδους έκκριση υπάρχει και αν έχει αλλάξει η όσφρηση.
Ενδοσκόπηση της μύτης
Γίνεται με λεπτό ενδοσκόπιο στον χώρο του ιατρείου, διαρκεί λίγα λεπτά και δεν πονάει. Δείχνει το διάφραγμα σε όλο του το μήκος, τις κόγχες, την κατάσταση του βλεννογόνου, την ύπαρξη πολυπόδων και το αν υπάρχει παθολογική έκκριση στα στόμια των παραρρινίων. Είναι η εξέταση που ξεχωρίζει τη δομή από τη φλεγμονή, και χωρίς αυτή η διάκριση γίνεται στην τύχη.
Πότε χρειάζεται αξονική;
Δεν χρειάζεται για κάθε μπουκωμένη μύτη ούτε για κάθε επεισόδιο ιγμορίτιδας. Οι διεθνείς οδηγίες ζητούν η χρόνια ρινοκολπίτιδα να επιβεβαιώνεται με αντικειμενικό εύρημα φλεγμονής, που μπορεί να προκύψει από την ενδοσκόπηση ή από την αξονική. Στην πράξη η ενδοσκόπηση προηγείται και η αξονική γίνεται όταν η εικόνα δεν επαρκεί ή όταν σχεδιάζεται επέμβαση.
Έλεγχος για αλλεργία
Όταν το ιστορικό δείχνει αλλεργική συνιστώσα, ο έλεγχος την τεκμηριώνει και δείχνει σε τι ακριβώς αντιδρά ο ασθενής. Έχει σημασία γιατί αλλάζει και τη φαρμακευτική αγωγή και τα μέτρα στο περιβάλλον, και γιατί καθορίζει τι θα περιμένουμε ρεαλιστικά από μια ενδεχόμενη επέμβαση.
Συχνές ερωτήσεις
Όχι στα πρώτα εικοσιτετράωρα. Οι οδηγίες θέτουν δύο κριτήρια: συμπτώματα που δεν βελτιώνονται καθόλου για 10 ημέρες ή περισσότερο, ή συμπτώματα που χειροτερεύουν μέσα σε 10 ημέρες αφού είχαν αρχίσει να καλυτερεύουν. Τα περισσότερα επεισόδια είναι ιογενή και υποχωρούν χωρίς αντιβιοτικό.
Όχι πάντα. Χρειάζεται αντικειμενική τεκμηρίωση της φλεγμονής, την οποία μπορεί να δώσει και η ενδοσκόπηση. Η αξονική μπαίνει όταν χρειάζεται περισσότερη πληροφορία ή όταν σχεδιάζεται χειρουργείο.
Εξαρτάται από το τι φράζει τη μύτη. Όταν η αιτία είναι όντως δομική, η βελτίωση είναι σαφής. Όταν συνυπάρχει αρρύθμιστη αλλεργική ρινίτιδα, η επέμβαση από μόνη της δεν αρκεί, και γι' αυτό η αλλεργία ρυθμίζεται πριν αποφασιστεί οτιδήποτε.
Τα ρινικά κορτικοστεροειδή δρουν τοπικά και έχουν διαφορετικό προφίλ από την κορτιζόνη που λαμβάνεται από το στόμα. Χρησιμοποιούνται μακροχρόνια υπό παρακολούθηση. Αυτό που δεν κάνει καλό είναι τα αποσυμφορητικά σπρέι για πολλές ημέρες, που προκαλούν εξάρτηση του βλεννογόνου και χειρότερη απόφραξη.
Μπορεί να είναι ένας από τους παράγοντες, σπάνια όμως ο μόνος. Η μύτη ελέγχεται πρώτη γιατί είναι το πιο προσβάσιμο σημείο του αεραγωγού, αλλά η εκτίμηση συνεχίζεται και πιο κάτω.
Πότε δεν περιμένουμε;
Αμέσως
Πρήξιμο ή ερυθρότητα γύρω από το μάτι με πυρετό
Οίδημα στο βλέφαρο, πόνος στην κίνηση του ματιού ή διπλωπία σε έδαφος ιγμορίτιδας δεν είναι περιστατικό ιατρείου.
Σύντομα
Μονόπλευρη απόφραξη με αιμορραγία
Μύτη που είναι κλειστή πάντα από την ίδια πλευρά, ιδιαίτερα με επαναλαμβανόμενη ρινορραγία ή αιματηρή έκκριση, χρειάζεται ενδοσκόπηση χωρίς αναμονή.
Σύντομα
Απώλεια όσφρησης που επιμένει
Όταν η όσφρηση δεν επανέρχεται μετά από ίωση ή μειώνεται σταδιακά, η αιτία αναζητείται και δεν αποδίδεται στη συνήθεια.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγή: Payne SC et al., Clinical Practice Guideline: Adult Sinusitis Update, AAO-HNSF, 2025.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
