Αλλεργική ρινίτιδα
Η αλλεργική ρινίτιδα δεν είναι απλή «ευαισθησία». Είναι φλεγμονή του βλεννογόνου της μύτης, που ξεκινά όταν το ανοσοποιητικό αντιδρά σε κάτι αβλαβές: γύρη, ακάρεα, τρίχωμα ζώου, μύκητες. Η διάγνωση γίνεται κλινικά, από το ιστορικό και την εξέταση. Το τεστ αλλεργίας δεν χρειάζεται για να ξεκινήσει η θεραπεία, χρειάζεται για να απαντηθούν συγκεκριμένα ερωτήματα.
Αλλεργική ή μη αλλεργική ρινίτιδα;
Η διάκριση γίνεται κυρίως από τα συμπτώματα και αλλάζει τη θεραπεία.
Η αλλεργική μορφή έχει φαγούρα. Φτερνίσματα σε σειρά, φαγούρα στη μύτη, στα μάτια ή στον ουρανίσκο, καθαρή υδαρής καταρροή, μάτια κόκκινα που δακρύζουν.
Η μη αλλεργική μορφή δεν έχει φαγούρα. Η μύτη κλείνει και τρέχει με το κρύο, με έντονες μυρωδιές, με απότομη αλλαγή θερμοκρασίας ή με υγρασία, ενώ ο έλεγχος για αλλεργία βγαίνει αρνητικός. Τα αντιισταμινικά εδώ προσφέρουν λίγα και αυτό είναι συχνά το πρώτο στοιχείο που το αποκαλύπτει.
Εποχική ή χρόνια αλλεργική ρινίτιδα;
Η εποχική μορφή οφείλεται σε γύρη και εμφανίζεται σε συγκεκριμένες εβδομάδες, ανάλογα με το φυτό. Στην Ελλάδα η πιο πυκνή περίοδος είναι η άνοιξη, με τη γύρη των αγρωστωδών και της ελιάς.
Η χρόνια μορφή οφείλεται κυρίως σε ακάρεα της σκόνης, σε κατοικίδια ή σε μύκητες του σπιτιού. Τα συμπτώματα υπάρχουν όλο τον χρόνο, συχνά χειρότερα το πρωί και στο κρεβάτι, και ακριβώς επειδή δεν έχουν εποχή, πολλοί δεν τα αποδίδουν σε αλλεργία. Αποτελεί από τις συχνότερες αιτίες μύτης που δεν ανοίγει ποτέ εντελώς.
Πώς φαίνεται στα παιδιά;
Τα παιδιά σπάνια περιγράφουν φαγούρα. Δείχνουν άλλα: μύτη που τρίβεται συνέχεια προς τα πάνω με την παλάμη, ανοιχτό στόμα, σκούροι κύκλοι κάτω από τα μάτια, βήχας τη νύχτα, ανήσυχος ύπνος. Η μόνιμα μπουκωμένη μύτη στο παιδί δεν είναι αθώα, γιατί συμβάλλει στη στοματική αναπνοή και στο υγρό πίσω από το τύμπανο.
Τι θα γίνει στο ραντεβού;
Ξεκινάμε από το ιστορικό, γιατί σε αυτό στηρίζεται η διάγνωση: πότε εμφανίζονται τα συμπτώματα, αν έχουν εποχή, τι υπάρχει στο σπίτι και στη δουλειά, τι φάρμακα έχετε δοκιμάσει, με ποια δοσολογία και για πόσο.
Ενδοσκόπηση της μύτης
Δείχνει την κατάσταση του βλεννογόνου και των κογχών, κυρίως όμως αποκλείει όσα μοιάζουν με αλλεργία χωρίς να είναι: πολύποδες, δομικό εμπόδιο, εικόνα εγκατεστημένης ρινοκολπίτιδας. Όταν τα συμπτώματα δεν υποχωρούν παρά τη σωστή αγωγή, η απάντηση βρίσκεται συνήθως εκεί.
Πότε χρειάζεται τεστ αλλεργίας;
Το τεστ δεν είναι το πρώτο βήμα και δεν το χρειάζονται όλοι. Μπαίνει όταν η αγωγή δεν αποδίδει, όταν η διάγνωση είναι αμφίβολη, όταν η ταυτοποίηση του αλλεργιογόνου θα αλλάξει πραγματικά την αντιμετώπιση ή όταν εξετάζεται το ενδεχόμενο ανοσοθεραπείας. Γίνεται με δερματικές δοκιμασίες ή με μέτρηση ειδικής IgE στο αίμα.
Ένα θετικό αποτέλεσμα σημαίνει ευαισθητοποίηση, όχι αυτόματα και υπεύθυνο αλλεργιογόνο. Διαβάζεται πάντα δίπλα στο ιστορικό, γιατί αν τα συμπτώματα δεν ταιριάζουν χρονικά με την έκθεση, το εύρημα δεν αλλάζει το σχέδιο.
Τι δεν χρειάζεται;
Η αξονική παραρρινίων δεν επιβεβαιώνει αλλεργική ρινίτιδα, γιατί δεν υπάρχει απεικονιστικό εύρημα που να τη χαρακτηρίζει. Ζητείται όταν υπάρχει υποψία άλλης πάθησης, όπως χρόνια ρινοκολπίτιδα ή πολύποδες και όχι για την ίδια την αλλεργία.
Θεραπεία
Ρινικά κορτικοστεροειδή
Είναι η πρώτη γραμμή και η αγωγή με τη μεγαλύτερη τεκμηρίωση, γιατί καλύπτει και τα 4 βασικά συμπτώματα, μαζί με το μπούκωμα που τα αντιισταμινικά αφήνουν σχεδόν άθικτο.
Δύο πράγματα κρίνουν αν θα δουλέψει.
Ο χρόνος. Το πλήρες αποτέλεσμα δεν έρχεται την πρώτη ημέρα, χρειάζεται συνεχή χρήση ημερών έως εβδομάδων. Οι περισσότεροι που λένε ότι «δεν τους έκανε» το σταμάτησαν στις 3 ημέρες. Σε γνωστή εποχική αλλεργία, ιδανικά ξεκινά λίγες ημέρες πριν από την έναρξη της εποχής.
Η τεχνική. Το σπρέι κατευθύνεται προς τα έξω και μακριά από το ρινικό διάφραγμα, με το χέρι της αντίθετης πλευράς, χωρίς δυνατή εισπνοή. Το αίμα που βλέπουν αρκετοί δεν είναι παρενέργεια του φαρμάκου, είναι αποτέλεσμα του ότι ο ψεκασμός χτυπά κάθε ημέρα στο ίδιο σημείο του διαφράγματος. Διορθώνεται μέσα σε ένα λεπτό, αρκεί να υποδειχθεί.
Αντιισταμινικά
Τα από του στόματος αντιισταμινικά 2ης γενιάς, που δεν προκαλούν υπνηλία, ενδείκνυνται όταν κυριαρχούν τα φτερνίσματα και η φαγούρα. Δρουν γρήγορα και εξυπηρετούν στα διαλείποντα συμπτώματα, υστερούν όμως στο μπούκωμα. Υπάρχουν και σε μορφή ρινικού σπρέι, με ακόμη ταχύτερη έναρξη δράσης.
Τι δεν αποτελεί πρώτη γραμμή
Οι ανταγωνιστές των λευκοτριενίων δεν συνιστώνται ως αρχική αγωγή στην αλλεργική ρινίτιδα, γιατί υπολείπονται σε αποτελεσματικότητα έναντι των παραπάνω. Διατηρούν θέση σε επιλεγμένες περιπτώσεις, ιδιαίτερα όταν συνυπάρχει άσθμα.
Τα αποσυμφορητικά σπρέι ανοίγουν τη μύτη εντυπωσιακά και δεν χρησιμοποιούνται πάνω από λίγες ημέρες, γιατί στη συνέχεια φέρνουν το αντίθετο αποτέλεσμα.
Για τα βότανα και τα συμπληρώματα δεν υπάρχει σύσταση, επειδή τα δεδομένα δεν επαρκούν.
Ανοσοθεραπεία
Είναι η μόνη αντιμετώπιση που δεν περιορίζεται στα συμπτώματα αλλά επεμβαίνει στον ίδιο τον μηχανισμό. Χορηγείται υπογλώσσια ή υποδόρια, με το ίδιο το αλλεργιογόνο σε ελεγχόμενες δόσεις, ώστε να μειωθεί σταδιακά η αντίδραση.
Προτείνεται όταν τα συμπτώματα δεν ελέγχονται επαρκώς με τα φάρμακα, με την αποφυγή ή και συνδυαστικά, ή όταν ο ασθενής προτιμά αυτή την κατεύθυνση. Προϋποθέτει τεκμηριωμένη ευαισθητοποίηση που ταιριάζει με το ιστορικό, καθώς και εκτίμηση για άσθμα πριν από την έναρξη.
Δύο σημεία αξίζει να ξέρετε από την αρχή.
Η διάρκεια: για να κρατήσει το αποτέλεσμα, η θεραπεία χρειάζεται τουλάχιστον 3 χρόνια.
Το όφελος: πέρα από την ανακούφιση, μπορεί να περιορίσει την εμφάνιση νέων ευαισθητοποιήσεων, να μειώσει τον κίνδυνο να αναπτυχθεί αλλεργικό άσθμα και να συνεχίσει να αποδίδει ακόμη και μετά τη διακοπή της.
Αλλεργική ρινίτιδα και άσθμα
Ο βλεννογόνος της μύτης και των βρόγχων είναι ο ίδιος ιστός και η φλεγμονή σπάνια μένει στη μία περιοχή. Μεγάλο μέρος των ασθενών με άσθμα έχει και αλλεργική ρινίτιδα, ενώ η αρρύθμιστη μύτη κάνει το άσθμα δυσκολότερο στον έλεγχο. Γι' αυτό ρωτάμε πάντα για βήχα τη νύχτα, δύσπνοια στην άσκηση και σφίξιμο στο στήθος.
Συχνές ερωτήσεις
Όχι απαραίτητα. Το τεστ δείχνει ευαισθητοποίηση, δηλαδή ότι υπάρχουν αντισώματα. Υπεύθυνο θεωρείται το αλλεργιογόνο που ταιριάζει χρονικά με τα δικά σας συμπτώματα, γι' αυτό το αποτέλεσμα δεν διαβάζεται ποτέ μόνο του.
Στις συνιστώμενες δόσεις έχουν καλό προφίλ ασφάλειας, γιατί δρουν τοπικά με ελάχιστη απορρόφηση. Οι συχνότερες ενοχλήσεις είναι τοπικές, ξηρότητα και μικρή ρινορραγία, και συνήθως υποχωρούν με διόρθωση της τεχνικής ψεκασμού.
Τα συμπτώματα μεταβάλλονται με τα χρόνια και σε ορισμένους ανθρώπους υποχωρούν. Η μόνη θεραπεία που έχει δείξει ότι αλλάζει την πορεία της νόσου, και όχι μόνο την εικόνα της ημέρας, είναι η ανοσοθεραπεία.
Τα μέτρα περιβάλλοντος βοηθούν, ιδιαίτερα στα ακάρεα και στα κατοικίδια, σπάνια όμως αρκούν από μόνα τους. Αποδίδουν ως συμπλήρωμα της αγωγής και όχι ως υποκατάστατό της.
Πρώτα ρυθμίζεται η φλεγμονή και μετά εκτιμάται τι έχει απομείνει. Το χειρουργείο διορθώνει το δομικό σκέλος, δεν θεραπεύει την αλλεργία, οπότε η σειρά έχει σημασία για να ξέρετε τι ακριβώς θα κερδίσετε από το καθένα.
Ναι. Η ατμοσφαιρική ρύπανση ερεθίζει τον ήδη φλεγμαίνοντα βλεννογόνο και εντείνει τα συμπτώματα, χωρίς να αποτελεί η ίδια αλλεργιογόνο. Το ίδιο ισχύει για τον καπνό του τσιγάρου.
Πότε δεν περιμένουμε;
Αμέσως
Δύσπνοια, συριγμός ή σφίξιμο στο στήθος
Η αλλεργική ρινίτιδα δεν δυσκολεύει την αναπνοή από το στήθος. Όταν προστίθενται τέτοια συμπτώματα, η εκτίμηση γίνεται άμεσα.
Σύντομα
Συμπτώματα σταθερά από τη μία πλευρά, ιδιαίτερα με αίμα
Η αλλεργία αφορά και τις δύο πλευρές. Η επίμονη μονόπλευρη εικόνα με αιματηρή έκκριση χρειάζεται ενδοσκόπηση χωρίς αναμονή.
Σύντομα
Καθαρή υδαρής έκκριση μόνο από το ένα ρουθούνι
Όταν στάζει διαυγές υγρό από τη μία μόνο πλευρά, ιδιαίτερα με το σκύψιμο ή μετά από τραυματισμό στη μύτη, η εικόνα δεν αποδίδεται σε αλλεργία πριν διερευνηθεί.
Ιατρική επιμέλεια: Δρ. Ιωάννης Κοτρότσος, Χειρουργός ΩΡΛ, Φωνίατρος και Παιδοακοολόγος.
Πηγές: Seidman MD et al., Clinical Practice Guideline: Allergic Rhinitis, AAO-HNSF, 2015. Gurgel RK et al., Clinical Practice Guideline: Immunotherapy for Inhalant Allergy, AAO-HNSF, 2024.
Οι πληροφορίες της σελίδας έχουν ενημερωτικό χαρακτήρα και δεν αντικαθιστούν την ιατρική εξέταση. Για διάγνωση και θεραπεία απευθυνθείτε σε ιατρό.
